İki denizci düşünün. Aynı yeterlik belgesine, aynı deneyime sahipler ve sözleşmelerinde yazan brüt rakam kuruşu kuruşuna aynı. Ay sonunda hesaplarına farklı tutarlar geçiyor. Sebep performans değil, gemi.
Denizcilikte kazanç hesabı karada alıştığımızdan farklı işler. Bir kursiyerle yaptığımız görüşmelerde en sık karşılaştığımız durum şudur: aday teklifi yalnızca brüt rakam üzerinden değerlendirir, geminin hangi sicile kayıtlı olduğunu sormaz ve altı ay sonra beklediğinden farklı bir tabloyla karşılaşır.
Bayrak ve sicil neden bu kadar belirleyici
Bir geminin bayrağı yalnızca kıç direğindeki bezin rengi değildir; o geminin hangi ülkenin hukukuna tabi olduğunu, hangi denetimlere gireceğini ve üzerinde çalışanların hangi mali rejime dâhil olacağını belirler. Türkiye'de Türk Uluslararası Gemi Sicili'ne (TUGS) kayıtlı gemilerde çalışan personelin ücretleri için mevzuatta gelir vergisi istisnası öngörülmüştür. Yani aynı brüt rakam, TUGS'a kayıtlı bir gemide daha yüksek bir netle sonuçlanabilir.
Kritik ayrım şudur: istisna gemiye tanınmıştır, kişiye değil. Belgeleriniz ne kadar güçlü olursa olsun, çalıştığınız geminin sicili değiştiğinde tablo da değişir.
Bordronuzda neye bakmalısınız
İlk sözleşmesini imzalayan bir denizcinin bordroda ayırt etmesi gereken kalemler şunlardır:
Temel ücret (basic wage): İzin ve fazla mesai hesaplarının dayanağı olan asıl rakamdır. Toplam paketi büyük gösteren tekliflerde bu kalem düşük tutulabilir.
Garantili fazla mesai (guaranteed overtime): Belirli bir saate kadar peşinen ödenen kısımdır; üzerine çıkan saatler ayrıca hesaplanır mı, sözleşmede aranmalıdır.
İzin tahakkuku (leave pay): Çalıştığınız her ay için biriken izin karşılığıdır. Uluslararası standartlarda asgari bir alt sınırı vardır.
Kesintiler: Sigorta katkısı, sendika aidatı ve varsa avans mahsupları burada görünür.
Sözleşme öncesi sorulacak üç soru
Gemi hangi sicile kayıtlı ve bu, ücretimin vergilendirilmesini nasıl etkiliyor?
Sözleşmede yazan rakam brüt mü, net mi ve hangi para biriminden ödenecek?
İzin ücreti aylık olarak mı tahakkuk ediyor, yoksa sözleşme sonunda toplu mu ödeniyor?
Vergi mevzuatı dönemsel olarak değişebildiğinden, teklifi değerlendirirken geminin sicil durumunu armatörden yazılı olarak teyit etmenizi ve güncel uygulamayı bir mali müşavire doğrulatmanızı öneririz.
Denizcilikte iyi bir teklif, en yüksek rakamı yazan teklif değildir. Kariyerinizin ilk yıllarında bu farkı okumayı öğrenmek, ilerleyen yıllarda birkaç terfiye bedel olabilir.