Karada nasıl trafik kuralları varsa, denizde de gemilerin birbirine çarpmadan güvenle seyretmesini sağlayan bir kurallar bütünü vardır. Bunların adı COLREG'dir: Denizde Çatışmayı Önleme Uluslararası Kuralları (1972). Her seyir zabitinin ve kaptanın ezbere bilmesi gereken bu kurallar, denizin ortak dilidir.
COLREG nedir, neden var?
COLREG, IMO çatısı altında 1972'de kabul edilen uluslararası bir düzenlemedir ve denizdeki tüm gemiler için geçerlidir. Amacı tek bir cümleyle özetlenebilir: gemiler arası çatışmayı (collision) önlemek. Bunu yaparken kimin yol vereceğini, kimin rotasını koruyacağını, gece ve gündüz nasıl tanınacağını ve sis gibi koşullarda nasıl davranılacağını net kurallara bağlar.
Temel kurallar
COLREG'in birçok maddesi vardır; ancak günlük seyrin omurgasını birkaç temel kural oluşturur. Gözcülük (Kural 5), her geminin görme, işitme ve mevcut tüm araçlarla sürekli ve uygun bir gözcü bulundurmasını şart koşar. Emniyetli hız (Kural 6), koşullara (görüş, trafik, manevra kabiliyeti) uygun bir hızla seyredilmesini gerektirir. Çatışma riskinin değerlendirilmesi (Kural 7) ise pusula kerterizinin değişmemesi gibi işaretlerle riskin erken fark edilmesini esas alır.
Karşılaşma durumları için de net kurallar vardır: Pruva pruvaya (head-on) karşılaşmada (Kural 14) her iki gemi de sancağa dümen kırarak iskele bordalarından geçer. Aykırı geçiş (crossing) durumunda (Kural 15) diğer gemiyi sancak tarafında gören gemi yol verir. Geçme (overtaking) durumunda (Kural 13) ise geçen gemi her zaman yol vermekle yükümlüdür. Bu noktada iki rol devreye girer: yol veren gemi (give-way) erken ve belirgin manevra yapar; rotasını koruyan gemi (stand-on) ise hız ve rotasını korur, ancak çatışma kaçınılmaz hâle gelirse o da harekete geçer.
Fenerler, şekiller ve işaretler
COLREG, gemilerin gece seyir fenerleriyle, gündüz ise şekillerle (baş işaretleri) tanınmasını sağlar. Bir geminin fenerlerine bakarak onun yönünü, türünü ve durumunu (örneğin demirde mi, kontrolden yoksun mu, balıkçılık mı yapıyor) anlayabilirsiniz. Ayrıca manevraları bildiren ses ve ışık işaretleri ile sınırlı görüşte verilecek sis işaretleri de bu kurallarla tanımlanır.
Bir denizci için önemi
COLREG, ezberlenip unutulacak bir konu değildir; köprüüstündeki her vardiyanın temelidir. Yanlış yorumlanan tek bir kural, ağır kazalara yol açabilir. Bu yüzden denizcilik eğitiminin ve zabitlik yeterliklerinin merkezinde yer alır. Köprüüstü simülatörlerinde bu kuralların gerçek senaryolarla, risksiz biçimde uygulanması, teorik bilgiyi kalıcı bir reflekse dönüştürür. Eğitimlerimizde bu kuralları hem teorik hem uygulamalı olarak işliyoruz.